Linux Sunucuda Disk Alanı Nasıl Kontrol Edilir? Disk Kullanımı Görüntüleme Rehberi
Linux sunucuda disk alanını kontrol etmek için en yaygın kullanılan komut df -h komutudur. Bu komut disk bölümlerinin toplam kapasitesini, kullanılan alanı, boş alanı ve kullanım yüzdesini okunabilir biçimde gösterir.
Sunucunuzda SSH bağlantısı açtıktan sonra:
df -hkomutunu çalıştırabilirsiniz.
Özellikle VPS veya VDS üzerinde web sitesi çalıştırıyorsanız disk kullanımını düzenli kontrol etmek önemlidir. Disk tamamen dolduğunda uygulamalar, veritabanları ve sistem servisleri düzgün çalışmayabilir.
df -h komutu ne işe yarar?
Terminalde:
df -hçalıştırıldığında buna benzer bir sonuç görebilirsiniz:
Filesystem Size Used Avail Use% Mounted on/dev/vda1 80G 52G 24G 69% /Buradaki temel değerler:
Size: Disk bölümünün toplam kapasitesi
Used: Kullanılan alan
Avail: Kullanılabilir boş alan
Use%: Kullanım yüzdesi
Mounted on: Dosya sisteminin bağlandığı konum
Sunucunun ana dosya sistemi genellikle
/ altında bulunur.Örneğin:
Use% 95%görüyorsanız disk alanının neden bu kadar dolduğunu araştırmanız gerekir.
Sadece ana disk alanı nasıl kontrol edilir?
Ana dosya sistemini kontrol etmek için:
df -h /kullanabilirsiniz.
Bu komut doğrudan
/ dizininin bulunduğu dosya sisteminin kullanımını gösterir.Hangi klasörün çok yer kapladığı nasıl bulunur?
df size diskin ne kadar dolu olduğunu gösterir ancak alanı hangi klasörün kullandığını doğrudan söylemez.Bunun için
du komutu kullanılabilir.Örneğin:
du -sh /varkomutu
/var klasörünün toplam boyutunu gösterebilir.Benzer şekilde:
du -sh /homedu -sh /rootdu -sh /optgibi dizinleri kontrol edebilirsiniz.
Ana dizinlerin boyutlarını nasıl karşılaştırabilirsiniz?
Sunucudaki üst seviye dizinleri incelemek için root yetkisiyle:
du -xhd1 / 2>/dev/nullkullanılabilir.
Bu komut
/ altındaki dizinlerin yaklaşık disk kullanımını gösterir ve -x sayesinde başka dosya sistemlerine geçmemeye yardımcı olur.Sonuçlarda örneğin:
/varçok büyük görünüyorsa bir sonraki adımda:
du -xhd1 /var 2>/dev/nullçalıştırılabilir.
Ardından büyük görünen dizinin içine doğru ilerleyebilirsiniz.
Bu yöntem disk kullanımının kaynağını adım adım bulmak için oldukça kullanışlıdır.
Klasörleri boyutlarına göre sıralamak
Sonuçları sıralamak için
sort kullanılabilir.Örneğin:
du -xhd1 /var 2>/dev/null | sort -hküçükten büyüğe sıralama yapar.
En büyükleri görmek için:
du -xhd1 /var 2>/dev/null | sort -hr | headkullanılabilir.
Bu şekilde hangi alt klasörlerin en fazla alan kullandığını hızlıca görebilirsiniz.
Web sitesi dosyaları ne kadar yer kaplıyor nasıl bakılır?
Web sitesi örneğin:
/var/www/sitealtında bulunuyorsa:
du -sh /var/www/sitekomutuyla toplam boyutunu görebilirsiniz.
Alt klasörleri incelemek için:
du -h --max-depth=1 /var/www/site | sort -hrkullanılabilir.
Özellikle:
- Upload klasörleri
- Yedekler
- Loglar
- Geçici dosyalar
- Kullanıcı görselleri
zaman içerisinde ciddi miktarda alan kaplayabilir.
Log dosyaları neden önemlidir?
Linux sunucularda
/var/log zaman içerisinde büyüyebilir.Boyutunu kontrol etmek için:
du -sh /var/logkullanabilirsiniz.
Alt dizinleri incelemek için:
du -h --max-depth=1 /var/log | sort -hrçalıştırılabilir.
Ancak log dosyalarını gördüğünüz anda rastgele silmeyin.
Bazı loglar:
- Sistem servisleri
- Nginx
- Veritabanı
- Güvenlik kayıtları
- Uygulamalar
tarafından aktif olarak kullanılabilir.
Önce hangi dosyanın neden büyüdüğünü tespit etmek gerekir.
PM2 logları disk alanını doldurabilir mi?
Evet.
Uzun süre çalışan Node.js uygulamalarında PM2 logları büyüyebilir.
PM2 loglarını görmek için:
pm2 logskullanılabilir.
Log dosyalarının bulunduğu dizinin boyutunu kontrol etmek için genellikle:
du -sh ~/.pm2/logskullanılabilir.
Root kullanıcısıyla PM2 çalıştırılıyorsa bu dizin çoğunlukla:
/root/.pm2/logsaltındadır.
Ancak PM2'nin hangi kullanıcıyla çalıştığına göre konum değişebilir.
Docker kullanıyorsanız disk kullanımı nasıl kontrol edilir?
Docker kullanılan sunucularda image, container, volume ve build cache zamanla önemli miktarda alan kullanabilir.
Genel durumu görmek için:
docker system dfkullanılabilir.
Burada gereksiz görünen kaynakları doğrudan silmeden önce hangi container ve volume'ların aktif olarak kullanıldığını kontrol etmek önemlidir.
Özellikle volume silmek kalıcı verilerin kaybolmasına neden olabilir.
Veritabanları ne kadar alan kullanıyor?
PostgreSQL veya MySQL gibi veritabanları da zaman içerisinde büyüyebilir.
Linux tarafında ilgili veri dizininin boyutuna bakılabilir ancak çalışan veritabanının dosyalarını manuel olarak silmek son derece risklidir.
Veritabanı alanı yüksekse:
- Veritabanı boyutu
- Büyük tablolar
- Loglar
- Yedek dosyaları
- Eski dump dosyaları
ayrı ayrı incelenmelidir.
Eski yedekleri kontrol edin
Sunucularda disk alanını dolduran en yaygın nedenlerden biri unutulan yedeklerdir.
Örneğin her gün alınan:
backup-2026-09-01.tar.gzbackup-2026-09-02.tar.gzbackup-2026-09-03.tar.gzgibi dosyalar haftalar içerisinde onlarca gigabayta ulaşabilir.
Yedek klasörünüzü:
du -sh /yedek/klasoruile kontrol edebilirsiniz.
Ancak yedekleri silmeden önce başka bir yerde güvenli kopyalarının bulunduğundan emin olun.
Büyük dosyalar nasıl bulunur?
Örneğin 1 GB'den büyük dosyaları araştırmak için uygun yetkilerle:
find / -xdev -type f -size +1G -print 2>/dev/nullkullanılabilir.
Bu komut büyük dosyaları tespit etmeye yardımcı olur.
Ancak bulunan dosyaları ne olduklarını anlamadan silmeyin.
Özellikle:
- Veritabanı dosyaları
- Swap dosyaları
- Sistem dosyaları
- Uygulama verileri
büyük olabilir ve silinmeleri sistemi bozabilir.
df ile du sonuçları neden farklı olabilir?
Bazen:
df -hdiskin çok dolu olduğunu gösterirken
du ile aynı miktarda dosya bulunamayabilir.Bunun nedenlerinden biri çalışan bir process tarafından açık tutulan ancak dosya sisteminden silinmiş dosyalar olabilir.
Böyle durumlarda uygun yetkilerle:
lsof +L1komutu silinmiş olmasına rağmen process tarafından açık tutulan dosyaları tespit etmeye yardımcı olabilir.
Sorunu çözmek için ilgili servisin durumunu anlamadan process'i sonlandırmak veya sunucuyu yeniden başlatmak doğru yaklaşım değildir.
Inode kullanımı da kontrol edilmeli
Diskte GB olarak boş alan bulunmasına rağmen yeni dosya oluşturulamıyorsa inode sınırı dolmuş olabilir.
Kontrol etmek için:
df -ikullanabilirsiniz.
Çok fazla küçük dosya bulunan sistemlerde inode kullanımı yüksek seviyeye ulaşabilir.
Bu nedenle disk problemi araştırılırken gerektiğinde hem:
df -hhem de:
df -ikontrol edilmelidir.
Disk ne kadar dolunca müdahale edilmeli?
Tek bir yüzde bütün sunucular için geçerli değildir.
Ancak disk kullanımının sürekli yükselmesini takip etmek önemlidir.
Örneğin %70 kullanım ile stabil çalışan bir sunucu ile her gün birkaç GB büyüyerek %70'e ulaşan bir sunucu aynı durumda değildir.
Özellikle disk kritik seviyelere yaklaşmadan:
- Log büyümesi
- Yedekler
- Upload dosyaları
- Veritabanı büyümesi
- Cache
- Docker verileri
kontrol edilmelidir.
Disk tamamen dolarsa ne olur?
Diskte yazılabilir alan kalmadığında çeşitli problemler ortaya çıkabilir:
- Uygulamalar hata verebilir.
- Loglar yazılamayabilir.
- Veritabanı işlemleri başarısız olabilir.
- Güncellemeler yapılamayabilir.
- Geçici dosyalar oluşturulamayabilir.
- Bazı servisler durabilir.
Bu nedenle üretim sunucusunda diskin tamamen dolmasını beklemek yerine kullanım düzenli takip edilmelidir.
Linux sunucuda disk kontrolü için hızlı komutlar
Genel disk durumu:
df -hAna disk:
df -h /Inode kullanımı:
df -iBir klasörün toplam boyutu:
du -sh /klasorAlt klasörleri karşılaştırma:
du -xhd1 /var 2>/dev/null | sort -hr1 GB'den büyük dosyaları arama:
find / -xdev -type f -size +1G -print 2>/dev/nullSilinmiş ancak açık tutulan dosyaları kontrol etme:
lsof +L1Disk alanı kontrol ederken dikkat edilmesi gerekenler
Disk dolduğunda ilk çözüm olarak rastgele dosya silmek tehlikelidir.
Özellikle:
-
/var/lib- Veritabanı dizinleri
- Sistem dosyaları
- Uygulama verileri
- Docker volume'ları
ne işe yaradıkları bilinmeden silinmemelidir.
Önce hangi klasör veya dosyanın alan kullandığını tespit edin, ardından güvenli temizleme yöntemini belirleyin.
Özetle Linux sunucuda disk durumunu kontrol etmek için ilk kullanılacak komut genellikle
df -h komutudur. Disk kullanımının kaynağını bulmak için ise du, find ve gerektiğinde lsof gibi araçlardan yararlanılabilir.En güvenli yaklaşım önce ölçmek, büyük alanı tespit etmek ve yalnızca ne olduğu bilinen gereksiz dosyaları temizlemektir.